Proces rozwijania umiejętności językowych dotyczy każdego zdrowego dziecka, ale nie każde przechodzi przez niego w taki sam sposób. W większości przypadków dzieci aktywnie uczestniczą w rozmowach, zadając wiele pytań i opowiadając różne historie. Niemniej jednak, istnieją dzieci, które wyróżniają się w tym obszarze. Mimo że ich zdolności intelektualne, słuchowe, ruchowe i emocjonalne są w normie, mają trudności w nabywaniu i używaniu języka. Choć potrafią prawidłowo rozwijać się pod względem innych umiejętności, korzystanie z języka sprawia im trudności. U niektórych z tych dzieci lekarz specjalista może zdiagnozować specyficzne zaburzenia językowe, znane jako SLI (Specific Language Impairment).
Czym jest SLI?
SLI, czyli specyficzne zaburzenia językowe, oznaczają trudności dzieci w przyswajaniu języka ojczystego, pomimo że ich rozwój fizyczny i poznawczy jest normalny. Nie wynika to z nieprawidłowego rozwoju układu nerwowego, uszkodzeń słuchu, problemów psychicznych, autyzmu ani wad artykulacyjnych. SLI nie jest także rezultatem zaniedbań ze strony rodziców ani wpływu środowiska, w którym dziecko się rozwija.
Specyficzne zaburzenia językowe pojawiają się bez znanych przyczyn. Mówimy o SLI, gdy trudności językowe wpływają na funkcjonowanie dziecka wśród rówieśników i w szkole, niosąc za sobą liczne trudności bez wyraźnej identyfikowalnej przyczyny.
Specyficzne zaburzenia językowe – etiologia
Specyficzne zaburzenia językowe nie mają jednoznacznie określonych przyczyn. Naukowcy sugerują, że może to wynikać z nietypowego funkcjonowania układu nerwowego, co prowadzi do trudności w przetwarzaniu językowym na poziomie obserwowanym u dzieci bez problemów w tym obszarze. Nie wyklucza się także obecności innych nieznanych czynników, które wpływają na regulację układu nerwowego w przebiegu SLI. Dodatkowo, istnieje prawdopodobieństwo, że SLI może mieć charakter dziedziczny.
Jak objawia się SLI?
Najczęstsze i wczesne symptomy specyficznych zaburzeń językowych (SLI) obejmują słabe gaworzenie, czyli świadome wydawanie dźwięków przez dziecko, oraz ograniczony zasób fonemowy, co wpływa na późniejszy rozwój mowy. Warto zaznaczyć, że objawy SLI mogą się różnić między dziećmi. Niektóre dzieci mogą używać gestów do komunikacji, inne sięgać po dźwiękonaśladownictwo, a jeszcze inne tworzyć gramatycznie niepoprawne zdania.
U dzieci w wieku szkolnym z SLI mogą występować trudności z wymową, fleksją, składnią, a także doborem słownictwa w rozmowie. Warto zaznaczyć, że SLI powoduje problemy z semantyką (znaczeniem słów), co utrudnia dobieranie odpowiednich wyrazów, a także wpływa na rozumienie, różnicowanie słów o podobnym brzmieniu, poprawną wymowę, fleksję, składnię, tworzenie opowiadań i wypowiedzi. Stopień nasilenia tych trudności może być zróżnicowany u dzieci.
SLI – diagnostyka zaburzeń językowych
Postawienie diagnozy specyficznych trudności językowych (SLI) nie należy do łatwych zadań. W wielu krajach, diagnoza SLI jest ustalana, gdy dziecko osiągnie 4 lata. Jednak już w wieku 3-4 lat można zidentyfikować „ryzyko wystąpienia SLI”. Dlatego ważne jest, aby rozpocząć opiekę logopedyczną jak najwcześniej, co umożliwi szybsze podjęcie terapii i zniwelowanie trudności językowych.
Należy pamiętać, że zaburzenie nie zniknie samoistnie. W Polsce do niedawna brakowało narzędzi diagnostycznych do identyfikacji SLI. Jednak dzięki pracy w Instytucie Badań Edukacyjnych wprowadzono pierwszy w Polsce Test Rozwoju Językowego, który umożliwia specjalistom ocenę poziomu rozwoju językowego u dzieci w wieku od 4 do 8 lat.
Specyficzne zaburzenia językowe – różnicowanie
Oba zaburzenia, opóźniony rozwój mowy (ORM) i specyficzne trudności językowe (SLI), są często mylone ze sobą ze względu na podobne objawy. Dotyczy to ograniczonego zasobu słownictwa i utrudnionej komunikacji. W obu przypadkach trudno jednoznacznie ustalić przyczyny zaburzenia.
Istnieją jednak między nimi pewne różnice. W przypadku ORM u dziecka, które początkowo mówiło niewiele, może nastąpić znaczna poprawa po kilku miesiącach, z większym zasobem słów i rozwiniętą mową. W przypadku SLI, nawet jeśli mowa zacznie się rozwijać, w późniejszych latach mogą nadal występować trudności językowe. Dziecko może przyswajać nowe słowa i tworzyć wypowiedzi, ale ich jakość może pozostawać na niższym poziomie w porównaniu do innych dzieci.
Warto zaznaczyć, że opóźniony rozwój mowy może być spowodowany różnymi czynnikami, takimi jak wady słuchu czy inne zaburzenia rozwojowe. Każde dziecko rozwija się indywidualnie, i choć mogą występować pewne odchylenia od normy, nie zawsze są one powodem do niepokoju. Jeśli jednak masz wątpliwości co do językowego rozwoju swojego dziecka, warto skonsultować się ze specjalistą, który pomoże ocenić sytuację i ewentualnie wprowadzić odpowiednią terapię.
Wsparcie rozwoju
Od najwcześniejszych lat życia, rodzice mogą aktywnie wspierać rozwój mowy swojego dziecka, angażując się w różnorodne interakcje, takie jak:
- Częste, klarowne rozmawianie z dzieckiem.
- Czytanie mu bajek.
- Aktywne uczestnictwo w „dialogu” z dzieckiem, nawet gdy wypowiada ono dźwięki.
- Opisywanie obrazków.
- Wskazywanie i nazywanie przedmiotów.
- Zachęcanie dziecka do wydawania dźwięków.
- Naśladowanie dziecka podczas jego gaworzenia.
- Używanie dźwiękonaśladownictwa.
Wszystko to może przyczynić się do pobudzania umiejętności językowych u dziecka już we wczesnym okresie jego rozwoju.